اصطلاح «سنگ بر شیشه افتادن» در ادبیات فارسی به معنای کنایی و استعاری استفاده میشود و اشاره به توبه و دست کشیدن از شرابخواری دارد. ریشه این عبارت از عملی واقعی گرفته شده است؛ زمانی که شخصی ظرف شراب یا شیشهای را با سنگ میشکند، نشان میدهد که قصد ترک میگساری و پشیمانی از گذشته را دارد. این کنایه بیانگر گذشتن از لذتهای دنیوی و انتخاب مسیر درست و پاکیزه در زندگی است و نوعی نماد تغییر رفتار و اصلاح نفس محسوب میشود. در متون ادبی، شاعران و نویسندگان از این اصطلاح برای نشان دادن تغییر و بازگشت انسان به مسیر نیک استفاده کردهاند. واژه «سنگ بر شیشه زدن» یا «سنگ بر قرابه زدن» نیز مترادف این عبارت است و همان مفهوم ترک شراب و توبه را منتقل میکند. این اصطلاح هم تصویری ملموس و هم معنای اخلاقی و تربیتی دارد، زیرا شکستن ظرف به معنای پایان دادن به کار نادرست و آغاز مسیر جدید است. استفاده از آن در ادبیات بیشتر در قالب توصیه یا نکوهش میگساری و تحسین توبه به کار رفته است. این عبارت بهصورت ضربالمثل و اصطلاح فرهنگی در زبان فارسی تثبیت شده و هم معنای عملی و هم معنای نمادین دارد. به طور خلاصه، «سنگ بر شیشه افتادن» نماد پشیمانی، ترک عادت ناپسند و بازگشت به مسیر درست زندگی است و تصویری روشن از تحول و اصلاح اخلاقی ارائه میدهد.
سنگ بر شیشه اف
لغت نامه دهخدا
سنگ بر شیشه افتادن. [ س َ ب َ شی ش َ / ش ِ اُ دَ ] ( مص مرکب ) کنایه از توبه کردن. از شراب خوردن و عیش منغص شدن و کردن. ( آنندراج ). توبه کردن از شراب. ( مجموعه مترادفات ص 100 ):
به دارای گیتی و دانای راز
که دارم به بهبود دارا نیاز
ولیکن چو بر شیشه افتادسنگ
کلید در چاره ناید بچنگ.نظامی.
