واژه آقا از ریشههای ترکی و مغولی به معنای برادر بزرگتر است و بهطور گستردهتری بهعنوان عنوانی محترمانه در ابتدای یا انتهای نام بزرگان، اربابان، ریشسفیدان، حاکمان و روحانیان به کار میرود. این واژه پس از حمله مغول به زبان فارسی وارد شد و به تدریج دامنه کاربرد آن گسترش یافت. آقا گاهی به معنای بزرگ و سرور نیز بهعنوان نشانهای از احترام پس از نام افراد استفاده میشود. از قرن هشتم هجری به بعد، این واژه با نامهای غیرمغولی نیز به کار رفته و از قرن نهم هجری به بعد در کنار نام زنان نیز دیده میشود. از دوره صفویه به بعد، ترکزبانان ایرانی معمولاً آقا را پیش از نام افراد و فارسیزبانان پس از آن به کار میبردند. در میان ترکان عثمانی، آقا به معنای افندی، رئیس گماشتگان، برادر بزرگتر و فرمانده نظامی استفاده میشد و همچنین اعضای خاندان سلطنتی را با این لقب خطاب میکردند. این واژه بعدها به معنای خواجه نیز به کار رفت و در دورههای صفویه و قاجاریه به همین معنا مورد استفاده قرار گرفت. واژه آغا با همین املا به معنای شاهدخت یا خاتونی از خاندان سلطنتی و همچنین خواجگان به کار میرفت تا از واژه آقا برای مردان متمایز شود. "آغا" در انتهای نام شاهزاده خانمهای دوره تیموری و صفویه، مانند گوهرشاد آغا و شادملک آغا، مشاهده میشود.
اقا
لغت نامه دهخدا
- آقابالاسر؛ مدعی سری و مهتری بر کسی بی سود و نفعی برای آن کس: آقابالاسر لازم ندارم.
- مثل آقاها؛ در تداول خانگی، مؤدّب. موقّر.
آقا.( اِخ ) نام قلعه ای بکرمان. رجوع به کلاته آقا شود.
فرهنگ معین
فرهنگ عمید
۲. [عامیانه] پدر، پدر بزرگ، شوهر، همسر زن، آخوند، ملا، شخص بزرگ و محترم.
فرهنگ فارسی
خواجه سرور
کلمه احترام که بیشتربانام شخص ذکرمی شود، به معنی بزرگ، سرور، خواجه، صاحب
جملاتی از کلمه اقا
اقا ۷٬۱۰۲ نفر جمعیت دارد و ۶۷۰ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد.
که برادر اقا میررفیع در تیله بن قرار دارد.