کابیله

کابیله. [ ل َ / ل ِ ] ( اِ ) هاون باشد. ( صحاح الفرس ). هاون بود. ( سه نسخه از لغت فرس ) ( اوبهی ). هاون چوبین بود. ( فرهنگ اسدی چ پاول هرن ):
خایگان تو چو کابیله شده ست
رنگ او چون کون پاتیله شده ست.طیان.ولی اگر کابیله هم بمعنی هاون آمده باشد، در این بیت طیان ( که شاهد منحصر آن است و اول دفعه هم در فرهنگ مشهور بفرهنگ اسدی آن را مثال قرار داده اند ) کابیله بمعنی هاون آمدن غریب است چه تشبیه خایه به هاون در جوانی و پیری، صحت و مرض، گرماو سرما تصور شدنی نیست و من گمان میکنم در شعر طیان کلمه ای شبیه به «گانیله » مخفف «گاونیله » مانند «گاواره » و امثال آن بوده و مؤلف فرهنگ اسدی چنانکه در جاهای متعدد دیگر کتاب خود - بغلط حدس زده، کابیله خوانده و معنی هاون بدان داده است و اﷲ اعلم و «گاونیله » پوزه بزرگ دارد و همان است که فرانسویان آن را نیلگو گویند. ولی طبق حاشیه لغت فرس نسخه نخجوانی
جایگاه تو چو کابیله شده است. کابیله بمعنی هاون درست است. و جایگاه بمعنی اِست و نشیمن است. || هرچیز که درآن غله بکوبند عموماً و داروکوب عطاران را گویند که هاون سنگی باشد خصوصاً و به عربی مهراس خوانند. ( برهان ) ( آنندراج ). داروکوب را گویند. ( جهانگیری ). و رجوع به داروکوب شود.

(لِ ) (اِ. ) هاون، هاون چوبین.

هاون سنگی یا فلزی، هاون.

( اسم ) ۱ - هاون: [ خایگان ( جایگاه ) تو چو کابیله شدست رنگ او چون کون پاتیله شدست ]. ( طیان ) ۲ - هر چیز که در آن غله کوبند ( عموما ). ۳ - هاون سنگی که عطاران در آن دار و کوبند دارکوب.
هاون باشد

کابیله هاون مسطحی است که برای کوبیدن و آماده کردن دانه غلات استفاده می شود. سنگی که در مشت قرار می گیرد و با آن بر روی کابیله می کوبند دانه کوب نام دارد. در آمریکای مرکزی معمولاً زنان از کابیله برای خرد کردن دانه های ذرت و درست کردن تورتیلا استفاده می کردند. هاون های مشابه با کابیله در سراسر جهان ازجمله در چین نیز استفاده دارند.
کابیله معمولاً بسته به منطقه، از سنگ های آتشفشانی سخت یا سنگ آهک که نرم تر است ساخته می شود. در زبان سرخ پوستان ناهوآتل به کابیله métlatl می گویند که این واژه در انگلیسی به صورت metate در آمده است.

هاون، هاون چوبین.

💡 تورتیا از نوآوری‌هایی بود که پس از آورده شدن گندم از اسپانیا به قاره آمریکا هنگام استعمار این منطقه ایجاد شد. سرخ‌پوستان در قدیم برای تهیه تورتیا، ذرت را با دانه‌کوب در کابیله کوبیده و آماده می‌کردند.

💡 این شهر مرکز استان تیزی وزو است. تیزی وزو از مراکز قوم کابیله است و معنی نام این شهر در زبان آمازیغ «دیدگاه گُل» است.